منابع نظام سلامت محدود است، اما نیازهای سلامت جامعه پایان ندارد؛ همین واقعیت، اهمیت سرمایهگذاری هدفمند بر پیشگیری و بهداشت را بیش از گذشته آشکار میکند. یک کارشناس اقتصاد سلامت معتقد است نظام سلامت نباید میان «پیشگیری» و «درمان» یکی را انتخاب کند، بلکه باید ترکیبی از مداخلات را برگزیند که با منابع موجود، بیشترین دستاورد سلامت را برای مردم ایجاد کند.
به گزارش پهنه پرواز، محمدرضا شیخی چمان، استادیار اقتصاد سلامت، با تأکید بر ضرورت توجه همزمان به پیشگیری و درمان، مسئله تخصیص منابع در نظام سلامت را یکی از مهمترین چالشهای سیاستگذاری سلامت دانست.
در شرایطی که منابع مالی و امکانات نظام سلامت محدود است، هر تصمیم برای هزینهکرد در یک بخش، به معنای انتخاب و کنار گذاشتن بخشی از گزینههای دیگر است. از همین رو، این پرسش اساسی مطرح میشود که چه میزان از منابع باید صرف درمان بیماریهای ایجادشده شود و چه میزان باید برای جلوگیری از بروز یا پیشرفت بیماریها اختصاص پیدا کند.
چرا پیشگیری همیشه در اولویت بودجهای قرار نمیگیرد؟
یکی از چالشهای اصلی برنامههای پیشگیرانه این است که هزینه آن امروز پرداخت میشود، اما نتیجه آن ممکن است سالها بعد آشکار شود.
برای مثال، اثر واکسیناسیون، کنترل عوامل خطر، آموزش سلامت یا تشخیص زودهنگام بیماریها را نمیتوان همیشه در همان سال اجرای برنامه بهسادگی اندازهگیری کرد. در مقابل، هزینههایی مانند بستری، جراحی و درمان بیماریها فوری و قابل مشاهده هستند.
همین تفاوت میان زمان پرداخت هزینه و زمان مشاهده منفعت، میتواند در نظامهایی که تصمیمگیریهای مالی آنها کوتاهمدت است، موجب شود توجه بیشتری به درمان و توجه کمتری به پیشگیری اختصاص پیدا کند.
پیشگیری فقط واکسیناسیون نیست
پیشگیری مفهومی گستردهتر از جلوگیری مستقیم از ابتلا به بیماری دارد و میتواند شامل کاهش عوامل خطر، غربالگری و تشخیص زودهنگام، جلوگیری از پیشرفت بیماری و کاهش عوارض باشد.
از این منظر، «بهداشتمحوری» به معنای کنار گذاشتن درمان نیست؛ بلکه به معنای آن است که ارتقای سلامت، پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر، همگی در کنار یکدیگر در مرکز تصمیمگیری نظام سلامت قرار گیرند.
در واقع، درمان همچنان بخش ضروری نظام سلامت است، اما نباید تنها پاسخ به مشکلات سلامت جامعه باشد.
مراقبتهای اولیه؛ حلقه اتصال پیشگیری و درمان
تقویت مراقبتهای بهداشتی اولیه میتواند نقش مهمی در ایجاد ارتباط میان ارتقای سلامت، پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان ایفا کند.
آموزش سلامت، واکسیناسیون، شناسایی عوامل خطر، مراقبت از بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن و ارجاع بهموقع بیماران به مراکز تخصصی، از جمله اقداماتی هستند که در سطح اولیه خدمات سلامت میتوانند از پیشرفت بسیاری از بیماریها و تحمیل هزینههای پیچیدهتر به نظام درمان جلوگیری کنند.
سلامت فقط در بیمارستان ساخته نمیشود
یکی از نکات مهم در سیاستگذاری سلامت، توجه به عواملی است که خارج از مراکز درمانی بر سلامت مردم تأثیر میگذارند.
وضعیت اقتصادی و اجتماعی، آموزش، مسکن، محیط کار، حملونقل، تغذیه و امکان فعالیت بدنی همگی از عواملی هستند که میتوانند بر وضعیت سلامت جامعه اثر بگذارند. بنابراین، پیشگیری را نمیتوان تنها به عملکرد مراکز بهداشتی و درمانی محدود کرد و تحقق آن به همکاری بخشهای مختلف جامعه نیاز دارد.
منابع سلامت؛ باید به سمت مداخلات پربازده هدایت شوند
از منظر اقتصاد سلامت، قرار نیست منابع از درمان به پیشگیری منتقل شوند؛ بلکه هدف اصلی، هدایت منابع محدود به سمت مداخلاتی است که بیشترین ارزش سلامت را ایجاد میکنند.
بر همین اساس، همه اقدامات پیشگیرانه الزاماً ارزش اقتصادی یکسانی ندارند و حتی برنامههایی مانند غربالگری نیز باید بر اساس شواهد، اثربخشی، هزینهها و پیامدهای احتمالی آنها ارزیابی شوند.
در نهایت، نظام سلامت کارآمد نظامی است که هم بتواند بیماریهای موجود را بهدرستی درمان کند و هم با سرمایهگذاری هوشمندانه، از بروز بخشی از بیماریها جلوگیری و بخشی دیگر را در مراحل اولیه شناسایی کند.
پیشگیری شاید هزینهای باشد که امروز دیده میشود؛ اما اگر درست انتخاب و اجرا شود، میتواند از هزینههای سنگینتر فردا جلوگیری کند.
منبع: خبرگزاری مهر،
برچسبها: پیشگیری و بهداشت، اقتصاد سلامت، نظام سلامت، وزارت بهداشت، مراقبتهای بهداشتی
