به گزارش پایگاه خبری پهنه پرواز، گسترش ابزارهای هوش مصنوعی در سالهای اخیر، دسترسی کودکان و نوجوانان به فناوریهای گفتوگومحور و تولیدکننده محتوا را نیز افزایش داده است. در کنار فرصتهای آموزشی و خلاقانه این فناوری، نگرانیهایی درباره تأثیر استفاده نادرست یا بدون نظارت از هوش مصنوعی بر سلامت روان، روابط اجتماعی و رفتار کودکان مطرح شده است.
چرا کودکان در برابر پیامدهای هوش مصنوعی آسیبپذیرترند؟
کودکان هنوز در مراحل شکلگیری مهارتهای شناختی، عاطفی و اجتماعی قرار دارند و در مقایسه با بزرگسالان ممکن است توانایی کمتری برای تشخیص اطلاعات نادرست، محتوای نامناسب یا پاسخهای گمراهکننده سامانههای هوش مصنوعی داشته باشند.
همین موضوع باعث میشود نحوه استفاده از این فناوری اهمیت زیادی پیدا کند. یک کودک ممکن است پاسخ تولیدشده توسط یک چتبات را بدون بررسی، درست و قابل اعتماد تصور کند یا در شرایط عاطفی، به جای گفتوگو با والدین، دوستان یا متخصصان، به یک سامانه هوش مصنوعی روی بیاورد.
خطر جایگزین شدن ارتباط انسانی
یکی از نگرانیهای مهم درباره استفاده افراطی از فناوریهای هوشمند، کاهش تعاملات واقعی است. رشد مهارتهای اجتماعی کودکان تا حد زیادی به ارتباط با خانواده، دوستان، معلمان و دیگر افراد در محیط واقعی وابسته است.
اگر تعامل با چتباتها یا شبکههای اجتماعی به بخش غالب ارتباطات کودک تبدیل شود، ممکن است فرصت تمرین مهارتهایی مانند همدلی، حل تعارض، درک احساسات دیگران و برقراری روابط واقعی کاهش پیدا کند.
این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که کودک از هوش مصنوعی به عنوان یک همراه دائمی یا جایگزین ارتباط انسانی استفاده کند.
ارتباط هوش مصنوعی با شبکههای اجتماعی
هوش مصنوعی تنها در قالب چتباتها مورد استفاده قرار نمیگیرد. بسیاری از شبکههای اجتماعی نیز از الگوریتمهای هوشمند برای پیشنهاد محتوا، شخصیسازی صفحه کاربران و افزایش مدت زمان حضور آنها در پلتفرم استفاده میکنند.
کودکان و نوجوانانی که ساعتهای طولانی در چنین محیطهایی حضور دارند، ممکن است در معرض حجم زیادی از محتوای متناسبسازیشده قرار بگیرند. این سازوکار میتواند باعث شود کاربر به شکل مداوم با محتوایی مشابه مواجه شود و مدت بیشتری در فضای مجازی باقی بماند.
در کنار این موضوع، تولید محتوای جعلی، تصاویر دستکاریشده و اطلاعات نادرست با کمک هوش مصنوعی نیز تشخیص واقعیت را برای کاربران کمسنوسال دشوارتر میکند.
هوش مصنوعی میتواند ابزار آموزشی هم باشد
نگرانی درباره خطرات هوش مصنوعی به معنای بیفایده بودن این فناوری برای کودکان نیست. ابزارهای هوشمند میتوانند برای توضیح مفاهیم درسی، ایدهپردازی، تمرین زبان، کمک به پژوهش و ایجاد تجربههای آموزشی تعاملی مورد استفاده قرار گیرند.
مسئله اصلی، چگونگی استفاده از این ابزارهاست. کودک باید بداند پاسخ هوش مصنوعی الزاماً درست نیست و اطلاعات مهم باید با منابع معتبر یا کمک بزرگسالان بررسی شود.
همچنین استفاده از هوش مصنوعی نباید جایگزین یادگیری واقعی، مطالعه مستقل و مشارکت کودک در فعالیتهای اجتماعی شود.
نقش والدین در استفاده ایمن از هوش مصنوعی
نظارت والدین بهتر است تنها به محدود کردن زمان استفاده از فناوری خلاصه نشود. گفتوگو با کودک درباره نحوه عملکرد هوش مصنوعی، خطرات انتشار اطلاعات شخصی، محتوای نامناسب و ضرورت بررسی پاسخهای تولیدشده میتواند نقش مهمی در استفاده مسئولانه از این فناوری داشته باشد.
والدین همچنین باید نسبت به تغییرات رفتاری کودک توجه داشته باشند؛ برای مثال، انزوای اجتماعی، وابستگی شدید به فضای مجازی یا استفاده پنهانی و طولانیمدت از ابزارهای هوش مصنوعی میتواند نشانهای باشد که نیازمند توجه بیشتر است.
در نهایت، هوش مصنوعی نه ذاتاً یک فناوری زیانآور برای کودکان است و نه ابزاری که بتوان بدون محدودیت در اختیار آنها قرار داد. تأثیر آن به نوع فناوری، محتوای مورد استفاده، میزان و شیوه استفاده و میزان همراهی و نظارت بزرگسالان بستگی دارد. ایجاد سواد دیجیتال و هوش مصنوعی در کودکان میتواند به آنها کمک کند از مزایای این فناوری استفاده کنند، بدون آنکه ارتباطات واقعی و سلامت روان خود را قربانی حضور بیش از حد در فضای دیجیتال کنند.
منبع: زومیت
برچسبها: هوش مصنوعی، کودکان، شبکههای اجتماعی، سلامت روان، سواد دیجیتال
