به گزارش پایگاه خبری پهنه پرواز، گسترش ابزارهای هوش مصنوعی مولد در آموزش، فرصتهای تازهای برای یادگیری ایجاد کرده است، اما پژوهشگران درباره پیامدهای استفاده بدون محدودیت از این فناوری بر میزان تلاش ذهنی و فرایند یادگیری هشدار دادهاند. یک پژوهش از مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) نشان داده است که واگذاری بخشی از فرایند حل مسئله و تولید پاسخ به هوش مصنوعی میتواند با کاهش درگیری شناختی همراه باشد.
«تسلیم شناختی» چیست؟
وقتی یک دانشآموز برای یافتن پاسخ، نوشتن متن یا حل یک مسئله به جای تلاش برای پردازش اطلاعات، مستقیماً پاسخ آماده را از یک سامانه هوش مصنوعی دریافت میکند، بخشی از فعالیت ذهنی به ابزار بیرونی واگذار میشود.
این فرایند که در ادبیات علمی با مفاهیمی مانند «برونسپاری شناختی» شناخته میشود، الزاماً همیشه منفی نیست؛ انسانها از ابزارهای مختلف برای کاهش بار ذهنی استفاده میکنند. مشکل زمانی ایجاد میشود که استفاده از فناوری جایگزین فرایندهایی شود که برای یادگیری عمیق ضروری هستند.
نتایج مطالعه MIT درباره استفاده از ChatGPT
در مطالعهای که پژوهشگران MIT انجام دادند، شرکتکنندگان در سه گروه قرار گرفتند: گروهی که برای نوشتن مقاله از یک مدل زبانی بزرگ استفاده میکردند، گروهی که از موتور جستوجو کمک میگرفتند و گروهی که بدون ابزار خارجی کار میکردند.
پژوهشگران با استفاده از EEG فعالیت و ارتباطات مغزی شرکتکنندگان را هنگام انجام وظایف نوشتاری بررسی کردند. بر اساس نتایج گزارششده، گروهی که بدون ابزار خارجی کار میکرد، گستردهترین شبکههای فعالیت مغزی را نشان داد، در حالی که در گروه استفادهکننده از مدل زبانی، سطح ارتباطات مغزی پایینتر بود.
در بخش دیگری از آزمایش، برخی از افرادی که ابتدا با کمک هوش مصنوعی کار کرده بودند، در مرحله بعد بدون استفاده از آن همان وظیفه را انجام دادند. پژوهشگران در این مرحله نیز نشانههایی از درگیری شناختی پایینتر را گزارش کردند.
آیا هوش مصنوعی توانایی فکر کردن را از بین میبرد؟
نتایج این پژوهش به معنای آن نیست که استفاده از هوش مصنوعی باعث از بین رفتن توانایی تفکر انسان میشود. پژوهشگران در واقع درباره نوع استفاده از این فناوری و میزان واگذاری فعالیتهای ذهنی به آن بحث میکنند.
اگر دانشآموز از هوش مصنوعی برای دریافت توضیح، پیدا کردن یک مسیر حل مسئله یا دریافت بازخورد استفاده کند و سپس خودش موضوع را بررسی و تحلیل کند، فرایند یادگیری همچنان میتواند فعال باقی بماند. در مقابل، اگر ابزار هوشمند تمام مراحل فکر کردن، نوشتن و حل مسئله را انجام دهد، فرصت تمرین مهارتهای شناختی کاهش پیدا میکند.
چرا این موضوع در آموزش اهمیت دارد؟
یادگیری فقط به دست آوردن پاسخ صحیح محدود نمیشود. فرایند تلاش برای رسیدن به پاسخ، مقایسه اطلاعات، آزمون فرضیهها، اشتباه کردن و اصلاح آن اشتباهها نیز بخشی از یادگیری است.
به همین دلیل، استفاده آموزشی از هوش مصنوعی نیازمند طراحی روشهایی است که دانشآموز را همچنان درگیر فرایند تفکر نگه دارد. پژوهشگران MIT نیز به بررسی شیوههای مختلف تعامل با هوش مصنوعی پرداختهاند؛ از جمله مدلی که به جای ارائه مستقیم پاسخ، با پرسش و راهنمایی مرحلهبهمرحله به یادگیرنده کمک میکند.
استفاده درست از هوش مصنوعی در یادگیری
هوش مصنوعی میتواند به عنوان یک ابزار آموزشی مورد استفاده قرار گیرد، اما بهتر است جایگزین فعالیت ذهنی دانشآموز نشود. برای مثال، دانشآموز میتواند ابتدا خودش مسئله را حل کند و سپس از هوش مصنوعی برای بررسی پاسخ، دریافت توضیح درباره یک بخش دشوار یا پیدا کردن خطاهای احتمالی کمک بگیرد.
همچنین میتوان از هوش مصنوعی خواست به جای ارائه پاسخ نهایی، سؤال مطرح کند یا مراحل حل مسئله را به صورت راهنمایی ارائه دهد. چنین رویکردی میتواند به حفظ نقش فعال دانشآموز در فرایند یادگیری کمک کند.
در نهایت، پژوهشهای انجامشده درباره اثرات شناختی هوش مصنوعی هنوز در حال گسترش است و نمیتوان بر اساس یک مطالعه درباره پیامدهای بلندمدت این فناوری برای همه دانشآموزان نتیجهگیری قطعی کرد. با این حال، یافتههای موجود نشان میدهد که نحوه استفاده از هوش مصنوعی در آموزش، به اندازه خود فناوری اهمیت دارد و واگذاری کامل فرایندهای فکری به ابزارهای هوشمند میتواند بخشی از فرصتهای تمرین شناختی را کاهش دهد.
منبع: زومیت
برچسبها: هوش مصنوعی، آموزش، یادگیری، تسلیم شناختی، علوم اعصاب
