به گزارش پایگاه خبری پهنه پرواز، رفتارهای پرخطر در دوره نوجوانی را نمیتوان صرفاً نتیجه ویژگیهای این دوره سنی دانست؛ بلکه مجموعهای از عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی میتوانند میزان آسیبپذیری نوجوانان را افزایش دهند. یک جامعهشناس و پژوهشگر حوزه خانواده با اشاره به این عوامل، نقش تعارضات خانوادگی، ضعف نظارت والدین، فشار گروه همسالان و کمبود حمایتهای اجتماعی را در شکلگیری رفتارهای پرخطر نوجوانان مهم دانسته است.
نوجوانی؛ دورهای حساس میان کودکی و بزرگسالی
دوره نوجوانی مرحلهای مهم در شکلگیری عادات اجتماعی و هیجانی است. نوجوان در این دوره بهتدریج از نظارت مستقیم خانواده فاصله میگیرد، اما هنوز به استقلال کامل اجتماعی و اقتصادی نرسیده است.
در همین دوره، نیاز به استقلال، شکلگیری هویت فردی، تمایل به تجربههای جدید و نیاز به تعلق و پذیرش اجتماعی افزایش پیدا میکند. اگر خانواده، مدرسه و سایر نهادهای اجتماعی نتوانند پاسخ مناسبی به این نیازها بدهند، ممکن است گروه همسالان، شبکههای اجتماعی یا گروههای ناسالم این خلأ را پر کنند.
فقر و بحران خانوادگی؛ عوامل افزایش آسیبپذیری
بر اساس دیدگاه مطرحشده در این گزارش، فقر، فشارهای اجتماعی و اقتصادی، خشونت، بحرانهای خانوادگی و نبود حمایتهای مؤثر میتوانند نوجوانان را در برابر آسیبهای اجتماعی آسیبپذیرتر کنند.
در خانوادههایی که با تعارض شدید میان والدین، خشونت، اعتیاد والدین، طلاق پرتنش، نظارت ناکارآمد، مشکلات اقتصادی، گسست عاطفی یا شیوههای خشن و بیثبات فرزندپروری روبهرو هستند، احتمال قرار گرفتن نوجوان در معرض رفتارهای پرخطر افزایش مییابد.
وقتی گروه همسالان جای حمایت خانواده را میگیرد
نیاز به تعلق و پذیرفته شدن در گروه همسالان در دوره نوجوانی اهمیت زیادی پیدا میکند. به همین دلیل، نوجوان ممکن است برای حفظ جایگاه خود در یک گروه، هنجارها و رفتارهایی را بپذیرد که پیشتر آنها را نمیپذیرفت.
ارتباط با همسالان بزهکار، ضعف پیوند میان والد و فرزند و کاهش نظارت والدین از جمله عواملی هستند که در این گزارش بهعنوان عوامل خطر مهم در بروز خشونت و رفتارهای آسیبزا در نوجوانان مطرح شدهاند.
پذیرش رفتارهای پرخطر در گروه همسالان میتواند زمینهساز سوءمصرف مواد، رفتارهای خشونتآمیز، بزهکاری و ترک تحصیل شود؛ بهویژه زمانی که نوجوان احساس کند برای پذیرفته شدن چارهای جز همراهی با گروه ندارد.
خشونت خانوادگی چگونه چرخه آسیب را بازتولید میکند؟
خانواده میتواند یکی از مهمترین عوامل محافظتکننده در برابر آسیبهای اجتماعی باشد. خانوادهای که در آن ارتباط سالم، حمایت عاطفی و نظارت مناسب وجود دارد، میتواند به نوجوان کمک کند فشارهای بیرونی را بهتر مدیریت کند.
در مقابل، قرار گرفتن مداوم در معرض خشونت خانوادگی میتواند پیامدهای روانی و اجتماعی برای کودک و نوجوان داشته باشد. بر اساس تحلیل ارائهشده در گزارش ایرنا، این روند ممکن است از آسیبهای روانی و اجتماعی آغاز شود، به افت عملکرد تحصیلی و ترک مدرسه برسد و سپس زمینه ارتباط نوجوان با گروههای بزهکار را فراهم کند؛ در نتیجه چرخه آسیب از محیط خانواده به جامعه منتقل میشود.
نوجوان را نباید عامل اصلی آسیب دانست
یکی از نکات مهم این تحلیل آن است که رفتار پرخطر نباید صرفاً به «ذات نوجوان» یا ویژگیهای شخصیتی او نسبت داده شود. رفتار نوجوان در بستر خانواده، مدرسه، گروه دوستان و شرایط اجتماعی شکل میگیرد و همین محیطها میتوانند خطر یا عامل محافظتکننده باشند.
بنابراین، برخورد صرفاً تنبیهی با نوجوان بدون توجه به شرایط خانوادگی و اجتماعی او، ممکن است نتواند ریشههای مشکل را برطرف کند. تقویت ارتباط والد و فرزند، نظارت مؤثر بدون کنترل افراطی، ایجاد فرصت برای مشارکت اجتماعی سالم و فراهم کردن حمایتهای آموزشی و روانی میتواند در کاهش آسیبپذیری این گروه نقش داشته باشد.
پیشگیری از آسیب، از خانواده آغاز میشود
پیشگیری از رفتارهای پرخطر نوجوانان نیازمند توجه همزمان به چند سطح است؛ خانواده باید محیطی امن و حمایتگر ایجاد کند، مدرسه باید بتواند نشانههای آسیبپذیری را شناسایی و حمایت لازم را فراهم کند و نهادهای اجتماعی نیز باید دسترسی نوجوانان به خدمات حمایتی و فرصتهای سالم اجتماعی را تقویت کنند.
در این میان، توجه به فشارهای اقتصادی و اجتماعی خانوادهها نیز اهمیت دارد؛ زیرا مشکلات معیشتی، تعارضات خانوادگی و ضعف حمایتهای اجتماعی میتوانند در کنار یکدیگر آسیبپذیری نوجوان را افزایش دهند.
در مجموع، رفتارهای پرخطر نوجوانان پدیدهای چندعاملی است و برای پیشگیری از آن نمیتوان تنها بر خود نوجوان تمرکز کرد. تقویت خانواده، حمایت از مدرسه، مدیریت سالم روابط همسالان و ایجاد شبکههای حمایتی مؤثر میتواند از انتقال آسیب از محیط خانواده به جامعه و تداوم چرخه خشونت و بزهکاری جلوگیری کند.
منبع: ایرنا
برچسبها: نوجوانان، آسیبهای اجتماعی، خشونت خانوادگی، خانواده، رفتارهای پرخطر
