یک روانشناس با تأکید بر اهمیت شناخت توانمندی‌ها و محدودیت‌های فردی، سلامت روان را مجموعه‌ای از ابعاد جسمانی، هیجانی، شناختی، اجتماعی و معنوی دانست و هدف‌گذاری و یافتن معنای زندگی را از عوامل مهم در حفظ تعادل روانی عنوان کرد.
به گزارش پایگاه خبری پهنه پرواز، احسان فدایی، روانشناس و استاد دانشگاه فرهنگیان، در یک کارگاه آموزشی درباره سلامت روان، هدف‌گذاری و معنای زندگی، تأکید کرد که سلامت روان تنها به نبود بیماری روانی محدود نمی‌شود، بلکه توانایی فرد برای شناخت ظرفیت‌های خود، کنار آمدن با فشارهای معمول زندگی و داشتن عملکرد مؤثر را نیز دربرمی‌گیرد.
سلامت روان پنج بُعد مهم دارد
به گفته این روانشناس، سلامت روان را می‌توان در پنج بُعد اصلی بررسی کرد؛ بُعد جسمانی شامل خواب، تغذیه، ورزش و بهداشت است، بُعد هیجانی به شناخت و تنظیم احساسات مربوط می‌شود و بُعد شناختی نیز تفکر واقع‌بینانه، تمرکز و تصمیم‌گیری را دربرمی‌گیرد.
در کنار این موارد، روابط سالم، حمایت اجتماعی و همدلی، بخش اجتماعی سلامت روان را تشکیل می‌دهند و در بُعد معنوی نیز ایمان، دعا، شکرگزاری و صبر مورد توجه قرار می‌گیرد. ضعف جدی در هر یک از این حوزه‌ها می‌تواند بر وضعیت کلی روان فرد اثر بگذارد.
خواب و تغذیه؛ پایه‌های سلامت روان
فدایی با اشاره به سبک زندگی برخی جوانان و دانشجویان، بر اهمیت خواب کافی و تغذیه منظم تأکید کرد. به گفته او، افرادی که تا ساعات ابتدایی بامداد بیدار می‌مانند، نباید انتظار داشته باشند در طول روز از سطح مطلوبی از هوشیاری و سلامت روان برخوردار باشند.
او همچنین توصیه کرد افراد، به‌ویژه جوانان، حدود یک ساعت پیش از خواب استفاده از تلفن همراه را کنار بگذارند و حتی در صورت نداشتن اشتهای کافی، صبحانه‌ای هرچند مختصر مصرف کنند.
مرتب و تمیز نگه داشتن محیط زندگی و کار نیز از دیگر توصیه‌های مطرح‌شده بود؛ اقدامی ساده که می‌تواند احساس نظم، انگیزه و کنترل بیشتری در فرد ایجاد کند.
احساس کنترل بر زندگی اهمیت دارد
یکی از موضوعات مهم در سلامت روان، احساس کنترل‌پذیری است. زمانی که فرد تصور می‌کند تصمیم‌ها و مسیر زندگی از کنترل او خارج شده است، ممکن است احساس درماندگی و فشار روانی افزایش پیدا کند.
شناخت آنچه در اختیار فرد است و تفکیک آن از عواملی که خارج از کنترل او قرار دارند، می‌تواند به تصمیم‌گیری واقع‌بینانه‌تر و مدیریت بهتر فشارهای روزمره کمک کند.
هدف‌گذاری؛ پلی میان خواستن و رسیدن
در این کارگاه، هدف‌گذاری نیز به عنوان یکی از پایه‌های مهم زندگی هدفمند مورد توجه قرار گرفت. هدف مشخص می‌تواند رفتار فرد را جهت‌دهی کند، انگیزه و تمرکز را افزایش دهد و باعث شود انرژی فرد در مسیر مشخصی به کار گرفته شود.
بر اساس نظریه «لاک و لاتام»، اهداف مشخص و چالش‌برانگیز می‌توانند عملکرد افراد را بهبود دهند و دریافت بازخورد منظم نیز به اصلاح مسیر و نزدیک شدن به هدف کمک می‌کند.
یک هدف مؤثر باید مشخص، قابل اندازه‌گیری، دست‌یافتنی، مرتبط با ارزش‌های فرد و دارای زمان‌بندی باشد. برای مثال، عبارت «می‌خواهم ثروتمند شوم» به‌تنهایی یک هدف عملیاتی محسوب نمی‌شود؛ بلکه لازم است مسیر، روش و زمان رسیدن به آن نیز مشخص شود.
اهداف بزرگ را به گام‌های کوچک تبدیل کنید
یکی از مشکلات رایج در مسیر رسیدن به اهداف، احساس ناتوانی در برابر بزرگی کار است. تقسیم یک هدف بزرگ به اقدامات کوچک و قابل انجام می‌تواند این فشار را کاهش دهد.
فرد می‌تواند هر روز چند کار مشخص و کوچک را برای خود تعیین کند و در پایان روز میزان پیشرفت خود را بررسی کند. پیگیری هفتگی نیز کمک می‌کند فرد تصویری واقعی‌تر از روند حرکت خود داشته باشد و در صورت نیاز، برنامه‌اش را اصلاح کند.
در همین زمینه، توجه به ظرفیت‌های فردی اهمیت زیادی دارد. هر شخص توانایی‌ها و محدودیت‌های خاص خود را دارد و انتظار بیش از اندازه از خود می‌تواند به کمال‌گرایی افراطی و در نهایت احساس ناکامی منجر شود.
معنای زندگی؛ بخش مهمی از سلامت روان
در بخش دیگری از این نشست، دیدگاه‌های ویکتور فرانکل، روانپزشک اتریشی و بنیان‌گذار معنا‌درمانی، مورد توجه قرار گرفت. فرانکل در تجربه زندگی در اردوگاه‌های کار اجباری، به نقش معنا و امید در تحمل شرایط دشوار و ادامه زندگی پی برد و بر اهمیت یافتن معنا برای انسان تأکید کرد.
از این منظر، داشتن هدفی معنادار می‌تواند به فرد کمک کند حتی در شرایط دشوار نیز انگیزه ادامه مسیر را حفظ کند. در عین حال، فدایی میان دیدگاه فرانکل درباره یافتن معنا و نگاه دینی به معنای زندگی تفاوت‌هایی قائل شد و بر نقش عبودیت و وحی الهی در نگرش اسلامی تأکید کرد.
سلامت روان، هدف و معنا به هم مرتبط‌اند
به گفته این روانشناس، سلامت روان، هدف‌گذاری و معنای زندگی را نمی‌توان کاملاً جدا از یکدیگر دید. سلامت روان توان لازم برای زندگی را فراهم می‌کند، هدف‌گذاری مسیر حرکت را مشخص می‌کند و معنای زندگی می‌تواند انگیزه ادامه این مسیر را شکل دهد.
از سوی دیگر، رضایت از زندگی لزوماً به معنای رسیدن به تمام نتایج مورد انتظار نیست؛ بلکه پذیرش نتیجه پس از انجام تلاش و توجه به ارزش خودِ کوشش نیز می‌تواند به سازگاری روانی و رضایت بیشتر کمک کند.
منبع: ایسنا
برچسب‌ها: سلامت روان، روان‌شناسی، هدف‌گذاری، معنای زندگی، سبک زندگی
