دکتر حامد آقایی، بازیگر، کارگردان و پژوهشگر حوزه آموزش، در گفتوگویی اختصاصی با پایگاه خبری «پهنه پرواز» با تأکید بر اینکه «کودک پیش از آنکه دانشآموز باشد، انسان است»، نقش سلامت روان، خانواده، مدرسه و معلمان را در شکلگیری شخصیت و فرآیند یادگیری کودکان تشریح کرد.
خبرنگار: آقای دکتر آقایی، شما سالها در حوزه هنر، آموزش و کار با کودکان و نوجوانان فعالیت داشتهاید. در یادداشتها و سخنرانیهای خود بارها بر این جمله تأکید کردهاید که «کودک پیش از آنکه دانشآموز باشد، انسان است.» منظورتان از این نگاه چیست؟
حامد آقایی: متأسفانه در بسیاری از نظامهای آموزشی، کودک را با عملکرد تحصیلیاش میشناسیم؛ با نمره، رتبه، سرعت یادگیری یا میزان موفقیت. در حالی که پیش از همه اینها، کودک یک انسان است؛ انسانی که احساس، اضطراب، ترس، امید، تخیل و نیاز به امنیت دارد. اگر این انسان دیده نشود، آموزش نیز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
کودکی که مضطرب است، الزاماً بیاستعداد نیست؛ کودکی که تمرکز ندارد، لزوماً تنبل نیست و کودکی که سکوت میکند، همیشه بیعلاقه نیست. گاهی روان کودک، پیش از یادگیری، به آرامش نیاز دارد.
خبرنگار: یعنی از نگاه شما، آموزش تنها انتقال دانش نیست؟
دکتر آقایی: دقیقاً همینطور است. آموزش پیش از آنکه انتقال اطلاعات باشد، یک رابطه انسانی است. کودک از نگاه معلم، لحن والدین، صبوری مربی و فضای مدرسه بیشتر از کتابهای درسی میآموزد.
همیشه این سؤال را مطرح میکنم که آیا کودک در کلاس درس احساس امنیت میکند؟ آیا میتواند اشتباه کند؟ آیا اگر پاسخ سؤال را نداند، همچنان احساس ارزشمندی دارد؟ پاسخ به این پرسشها، آینده روانی کودک را شکل میدهد.
خبرنگار: در یادداشتتان به نظریات فروید، وینیکات، یونگ، لاکان و آدلر نیز اشاره کردهاید. چرا این دیدگاهها را برای آموزش امروز مهم میدانید؟
دکتر آقایی: چون همه این اندیشمندان، از زاویهای متفاوت، به ما یادآوری کردهاند که رفتار انسان فقط آن چیزی نیست که در ظاهر میبینیم.
فروید میگوید بسیاری از رفتارها زبان احساسات ناگفتهاند. شاید بیقراری کودک، زبان اضطراب او باشد.
وینیکات از «محیط نگهدارنده» سخن میگوید؛ محیطی که کودک در آن احساس امنیت روانی کند.
یونگ اهمیت بازی، تخیل و نمادها را یادآور میشود و لاکان تأکید میکند که کودک، خود را در نگاه دیگران میشناسد.
آدلر نیز بر احساس تعلق و ارزشمندی تأکید دارد. همه این دیدگاهها یک پیام مشترک دارند؛ اینکه پیش از اصلاح رفتار کودک، باید او را فهمید.
خبرنگار: شما بارها از نقش مدرسه و آموزشگاه در سلامت روان کودکان سخن گفتهاید.
دکتر آقایی: بله. مدرسه نباید فقط محل انتقال دانش باشد؛ باید محیطی برای رشد شخصیت نیز باشد.
از آموزشگاه کودک و نوجوان پانیذ تا دوره ابتدایی ادبستان والا و هر فضای آموزشی دیگر، این پرسش باید مطرح شود که آیا کودک در این محیط فقط آموزش میبیند یا احساس میکند میتواند خودش باشد؟
کودکی که از اشتباه کردن میترسد، کمتر یاد میگیرد. اما کودکی که احساس امنیت میکند، با شجاعت سؤال میپرسد، تجربه میکند و رشد مییابد.
خبرنگار: بخشی از گفتوگوی شما به کودکان دارای تفاوتهای جسمی و گفتاری اختصاص دارد.
دکتر آقایی: معتقدم هیچ کودکی نباید با محدودیتش تعریف شود.
کودک دارای معلولیت، پیش از هر چیز یک انسان است؛ با استعداد، آرزو، احساس و حق داشتن آیندهای مستقل.
بزرگترین آسیب، گاهی خودِ محدودیت نیست، بلکه نگاه جامعه به آن محدودیت است.
همچنین کودکی که در گفتار تفاوت دارد، بیش از هر چیز به صبر نیاز دارد، نه اینکه دیگران به جای او صحبت کنند. باید اجازه داد صدای خودش شنیده شود.
خبرنگار: عدالت آموزشی از نگاه شما چه تعریفی دارد؟
دکتر آقایی: عدالت آموزشی به معنای رفتار کاملاً یکسان با همه کودکان نیست.
هر کودک مسیر یادگیری خودش را دارد. یکی به زمان بیشتری نیاز دارد، دیگری به روش آموزشی متفاوت، و کودکی دیگر به امکانات مناسبتر.
آموزش عادلانه یعنی فراهم کردن شرایطی که هر کودک بتواند متناسب با تواناییها و نیازهای خود رشد کند.
خبرنگار: در پایان، اگر بخواهید پیام اصلی این گفتوگو را در چند جمله بیان کنید، چه خواهید گفت؟
دکتر آقایی: باور دارم که آموزش واقعی، ساختن انسانهایی شبیه ما نیست؛ بلکه فراهم کردن شرایطی است که هر کودک بتواند بهترین نسخه خودش شود.
کودکان پیش از آنکه به محفوظات، آزمون و نمره نیاز داشته باشند، به امنیت، رابطه، احترام، شنیده شدن و فرصت اشتباه کردن نیاز دارند.
خانواده باید امنیت عاطفی ایجاد کند، مدرسه امنیت آموزشی، معلم امنیت پرسیدن، مربی امنیت تجربه کردن و جامعه امنیت متفاوت بودن.
اگر روزی کودکی بتواند بدون ترس بگوید «این من هستم؛ با اندیشه، احساس و مسیر خودم»، آن روز میتوان گفت آموزش به رسالت واقعی خود نزدیک شده است.
خبرنگار: سپاسگزارم از وقتی که در اختیار پایگاه خبری «پهنه پرواز» قرار دادید.
دکتر حامد آقایی: من هم از شما و مخاطبان فرهیخته «پهنه پرواز» تشکر میکنم. امیدوارم بیش از گذشته، سلامت روان کودکان را در کنار آموزش علمی، به عنوان یک اولویت جدی در خانوادهها و مراکز آموزشی مورد توجه قرار دهیم.
برچسبها :
دکتر حامد آقایی، حامد آقایی، آموزش کودک، سلامت روان کودک، روانشناسی کودک، تربیت کودک، آموزش و پرورش، معلم، خانواده، مدرسه، کودک و نوجوان، تعلیم و تربیت، امنیت روانی، یادگیری کودکان، فروید، یونگ، وینیکات، لاکان، آدلر، گفتگوی اختصاصی، پایگاه خبری پهنه پرواز
