پژوهش تازه دانشمندان نشان میدهد مغز انسان ممکن است برخلاف تصور رایج، حاصل یک خاستگاه واحد نباشد؛ بلکه از دو سامانه عصبی باستانی شکل گرفته باشد که در طول صدها میلیون سال تکامل در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
به گزارش «پهنه پرواز»، پژوهش جدیدی به سرپرستی دانشمندان پزشکی دانشگاه استنفورد، مدل رایج درباره شکلگیری مغز را به چالش کشیده است. بر اساس این یافتهها، مغز انسان از دو سامانه عصبی متمایز تشکیل شده که منشأ تکاملی جداگانهای داشتهاند و بعدها در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
مغز؛ ترکیبی از دو سامانه باستانی
برای دههها تصور غالب این بود که بخشهای مختلف مغز در مراحل اولیه رشد از یک سلول پیشساز مشترک منشأ میگیرند. یافته جدید اما نشان میدهد دستکم دو سامانه عصبی متفاوت در شکلگیری ساختار مغز نقش داشتهاند.
یکی از این سامانهها بیشتر با عملکردهای حیاتی و پایهای بدن مانند تنظیم ضربان قلب، تنفس و برخی عملکردهای خودکار مرتبط است؛ در مقابل، سامانه دیگر در مسیر تکامل به ساختارهایی تبدیل شده که زمینه تواناییهای پیچیده انسانی مانند زبان، ریاضیات، تفکر انتزاعی و خودآگاهی را فراهم کردهاند.
ریشه این دوگانگی به صدها میلیون سال قبل بازمیگردد
پژوهشگران برای بررسی این فرضیه، روند تکامل عصبی را در مقیاس زمانی بسیار طولانی بررسی کردند. آنها الگوی دوخاستگاهی سیستم عصبی را در گونههای مختلف، از جمله مرغ و گورخرماهی، مشاهده کردند و حتی نشانههایی مشابه را در کرمهای بلوط، موجوداتی بسیار دور از انسان در درخت تکاملی، یافتند.
این یافتهها نشان میدهد دوگانگی مشاهدهشده در مغز انسان ممکن است پدیدهای بسیار قدیمی باشد که دستکم به حدود ۵۵۰ میلیون سال پیش بازمیگردد.
چگونه دو سامانه عصبی به یک مغز تبدیل شدند؟
به گفته پژوهشگران، احتمالاً تکامل دو سامانه عصبی موجود را بهجای آنکه از ابتدا در قالب یک ساختار واحد ایجاد کند، بهتدریج در کنار هم قرار داده است. نتیجه این فرآیند، ساختاری است که امروز آن را مغز مینامیم؛ عضوی که در ظاهر یکپارچه است اما ممکن است تاریخچه تکاملی پیچیدهتری داشته باشد.
این دیدگاه میتواند درک دانشمندان از چگونگی شکلگیری مغز و ارتباط میان بخشهای مختلف آن را تغییر دهد و پرسشهای تازهای درباره منشأ تواناییهای شناختی انسان ایجاد کند.
یافتهای که نگاه ما به تکامل مغز را تغییر میدهد
پژوهش جدید به این معنا نیست که مغز انسان دو عضو کاملاً جدا و مستقل است. بلکه منظور این است که بخشهای مختلف آن میتوانند ریشههای تکاملی متفاوتی داشته باشند که در طول تاریخ حیات در کنار هم قرار گرفتهاند.
دانشمندان پیش از این نیز شواهد متعددی درباره پیچیدگی تکامل مغز و نقش شبکههای مختلف عصبی در شکلگیری تواناییهای شناختی پیدا کرده بودند. پژوهشهای عصبشناختی نشان میدهد تواناییهای پیچیده انسانی حاصل تعامل گسترده میان شبکههای مختلف مغزی است، نه فعالیت یک بخش منفرد.
در نهایت، این کشف تصویری متفاوت از مغز انسان ارائه میکند: اندامی که شاید بیش از آنکه محصول یک طراحی واحد باشد، نتیجه کنار هم قرار گرفتن سامانههایی بسیار قدیمی در مسیر طولانی تکامل باشد؛ سامانههایی که امروز در قالب پیچیدهترین اندام شناختهشده در بدن انسان با یکدیگر همکاری میکنند.
منبع: زومیت
برچسبها: مغز انسان، تکامل مغز، علوم اعصاب، تکامل انسان، زیستشناسی
