پژوهشی در فنلاند نشان می‌دهد افراد شب‌زنده‌دار در مقایسه با سحرخیزها بیشتر مستمری ازکارافتادگی دریافت می‌کنند. بااین‌حال، وضعیت سلامت، کیفیت خواب و هماهنگی ساعات کاری با ساعت زیستی بدن می‌توانند در این ارتباط نقش داشته باشند.
به گزارش پایگاه خبری پهنه پرواز، پژوهشگران دانشگاه اولو در فنلاند با بررسی اطلاعات ۵ هزار و ۶۷۹ نفر دریافتند که میزان دریافت مستمری ازکارافتادگی در افراد شب‌زنده‌دار بیشتر از سحرخیزها بوده است. این افراد در ساعات پایانی روز فعالیت بیشتری دارند و معمولاً صبح‌ها دیرتر به اوج هوشیاری می‌رسند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد ناهماهنگی میان ساعت زیستی بدن و برنامه‌های روزانه ممکن است یکی از عوامل مرتبط با سلامت و توانایی ادامه فعالیت شغلی باشد.
آمار پژوهش درباره شب‌زنده‌دارها و سحرخیزها چه می‌گوید؟
پژوهشگران الگوی خواب و بیداری شرکت‌کنندگان را در سال ۲۰۱۲، زمانی که ۴۶ سال داشتند، بررسی کردند و سپس سوابق دریافت مستمری ازکارافتادگی آن‌ها را تا پایان سال ۲۰۲۳ دنبال کردند.
در این دوره، ۳۸۴ نفر برای نخستین‌بار مستمری ازکارافتادگی دریافت کردند. در میان مردان شب‌زنده‌دار، ۸.۳ درصد مستمری گرفتند؛ درحالی‌که این میزان در مردان سحرخیز ۵ درصد بود. در میان زنان نیز این رقم برای شب‌زنده‌دارها ۱۲.۱ درصد و برای سحرخیزها ۷.۲ درصد گزارش شد.
در محاسبات اولیه، احتمال دریافت مستمری ازکارافتادگی در شب‌زنده‌دارها حدود ۷۰ درصد بیشتر بود. بااین‌حال، پس از درنظرگرفتن عوامل مرتبط با سلامت و سبک زندگی، این ارتباط به‌طور چشمگیری کاهش یافت و دیگر از نظر آماری معنادار نبود.
چرا هماهنگی ساعت زیستی با ساعات کاری اهمیت دارد؟
هر فرد الگوی طبیعی خاصی برای خواب، بیداری و هوشیاری دارد. برخی افراد صبح‌ها عملکرد بهتری دارند، درحالی‌که گروهی دیگر در ساعات پایانی روز و شب فعال‌تر هستند. به این تفاوت طبیعی، «گاه‌زیستی» یا کرونوتایپ گفته می‌شود.
مشکل زمانی ایجاد می‌شود که برنامه کاری با ریتم طبیعی بدن هماهنگ نباشد. برای مثال، فردی که به‌طور طبیعی دیرتر می‌خوابد، ممکن است برای بیدارشدن و شروع کار در ساعات اولیه صبح با دشواری بیشتری روبه‌رو شود.
بر اساس گزارش پژوهش، بیش از ۷۰ درصد شب‌زنده‌دارهایی که برنامه کاری خود را مشخص کرده بودند، در مشاغل روزانه فعالیت می‌کردند. پژوهشگران احتمال می‌دهند چنین ناهماهنگی‌ای با مشکلات خواب و خستگی ارتباط داشته باشد؛ هرچند این مطالعه به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که برنامه کاری نامتناسب علت مستقیم ازکارافتادگی است.
آیا شب‌زنده‌داری به‌تنهایی خطر ازکارافتادگی را افزایش می‌دهد؟
پاسخ قطعی به این پرسش هنوز مشخص نیست. افراد شب‌زنده‌دار در ابتدای پژوهش، به‌طور میانگین مشکلات خواب بیشتری داشتند، وضعیت سلامت عمومی آن‌ها نامناسب‌تر بود و فعالیت بدنی کمتری انجام می‌دادند.
وقتی پژوهشگران عواملی مانند شاخص توده بدنی، مصرف سیگار و الکل، فعالیت بدنی و وضعیت سلامت را در تحلیل‌ها لحاظ کردند، ارتباط میان شب‌زنده‌داری و دریافت مستمری ازکارافتادگی ضعیف شد. بررسی برنامه‌های کاری نیز نتیجه مشابهی داشت.
بنابراین، نمی‌توان صرفاً دیر خوابیدن را علت ازکارافتادگی دانست. همچنین، چون این پژوهش مشاهده‌ای بوده است، نتایج آن وجود ارتباط را نشان می‌دهند، نه رابطه علت‌ومعلولی قطعی.
چگونه می‌توان خواب سالم‌تری داشت؟
پژوهشگران برای بهبود کیفیت خواب و کاهش مشکلات احتمالی ناشی از ناهماهنگی ساعت زیستی با برنامه روزانه، رعایت چند نکته را پیشنهاد می‌کنند:
قرارگرفتن در معرض نور طبیعی در ساعات صبح؛
کاهش نور محیط و استفاده از صفحه‌نمایش‌ها پیش از خواب؛
توجه به زمان و میزان مصرف کافئین؛
رسیدگی به مشکلات خواب و وضعیت سلامت عمومی؛
انتخاب برنامه کاری منعطف‌تر، در صورت امکان.
البته این راهکارها در پژوهش یادشده به‌عنوان روش‌هایی برای پیشگیری از ازکارافتادگی آزمایش نشده‌اند؛ بلکه پیشنهادهایی عمومی برای بهبود خواب و هماهنگی بیشتر با ریتم طبیعی بدن هستند.
جمع‌بندی
نتایج پژوهش فنلاند نشان می‌دهد شب‌زنده‌دارها در مقایسه با سحرخیزها بیشتر مستمری ازکارافتادگی دریافت کرده‌اند؛ اما پس از تعدیل عوامل مرتبط با سلامت و سبک زندگی، این ارتباط از نظر آماری معنادار باقی نمانده است.
ازاین‌رو، شب‌زنده‌داری به‌تنهایی نشانه‌ای قطعی از خطر ازکارافتادگی نیست. کیفیت خواب، سلامت عمومی و تناسب ساعات کاری با ساعت زیستی بدن نیز در بررسی این موضوع اهمیت دارند.
منبع: زومیت؛
برچسب‌ها: شب‌زنده‌داری، کیفیت خواب، ساعت زیستی بدن، سلامت شغلی، ازکارافتادگی
