نخستین نشست تخصصی بررسی مستندهای سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان، با تمرکز بر مستند «تنها می‌مانیم» به موضوع تجربه زیسته کودکان تک‌فرزند، احساس تنهایی، روابط اجتماعی و عوامل مؤثر بر کوچک‌شدن خانواده‌ها پرداخت.
به گزارش پایگاه خبری پهنه پرواز، این نشست در خانه جشنواره برگزار شد و سید مسعود آستانداری، کارگردان مستند «تنها می‌مانیم»، درباره روند شکل‌گیری این اثر و مواجهه با تجربه کودکان تک‌فرزند سخن گفت. به گفته او، ایده ساخت این مستند از سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ شکل گرفته بود و هدف اصلی آن این بود که کودکان و نوجوانان، بدون واسطه درباره احساسات، تجربه‌ها و نگاه خود به زندگی به بیان دیدگاه‌هایشان بپردازند.
«تنها می‌مانیم»؛ روایتی از زبان خود کودکان
آستانداری توضیح داد که مستند سفارشی ساخته نشده و طرح اولیه آن سال‌ها پیش ارائه شده بود. او همچنین از تأثیرپذیری خود از مستند «مشق شب» ساخته زنده‌یاد عباس کیارستمی سخن گفت و افزود که در این اثر تلاش شده به جای تمرکز بر موضوعات آموزشی، خود کودکان درباره تجربه تک‌فرزندی صحبت کنند.
به گفته کارگردان، بسیاری از کودکانی که مقابل دوربین قرار گرفتند، پیش از فیلمبرداری او را ندیده بودند و حضور آنها نیز با رضایت خانواده‌ها و از طریق مدارس انجام شد. به همین دلیل، بخش قابل‌توجهی از صحبت‌های مطرح‌شده در فیلم، حاصل پاسخ مستقیم کودکان به پرسش‌هاست.
تنهایی؛ موضوعی که در جریان تولید پررنگ شد
یکی از نکات مهم مطرح‌شده در این نشست، پررنگ شدن موضوع تنهایی در جریان ساخت مستند بود. آستانداری گفت در ابتدا تصور متفاوتی از مسئله تک‌فرزندی داشته، اما در روند تولید متوجه شده است که احساس تنهایی برای بخشی از کودکانی که با آنها گفت‌وگو شده، مسئله‌ای جدی است.
همین موضوع در ادامه بر انتخاب عنوان فیلم نیز تأثیر گذاشت و «تنها می‌مانیم» به عنوان نام نهایی اثر انتخاب شد؛ عنوانی که به یکی از مضامین اصلی تجربه کودکان در این مستند اشاره دارد.
تک‌فرزندی را نمی‌توان به تنهایی یک مسئله اجتماعی دانست
کارگردان مستند تأکید کرد که موضوع کاهش فرزندآوری و تک‌فرزندی را نمی‌توان صرفاً به انتخاب شخصی خانواده‌ها نسبت داد. به گفته او، تصمیم زوج‌ها درباره فرزندآوری تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و اجتماعی قرار دارد.
نگرانی درباره آینده اقتصادی، تحصیل، اشتغال، سلامت و کیفیت زندگی فرزند می‌تواند در تصمیم خانواده‌ها برای داشتن فرزند بیشتر نقش داشته باشد. بنابراین، بررسی پدیده تک‌فرزندی نیازمند توجه همزمان به شرایط زندگی خانواده‌ها و فضای اجتماعی پیرامون آنهاست.
تغییر سبک زندگی کودکان و کاهش ارتباطات اجتماعی
یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده در این نشست، تغییر سبک زندگی کودکان در مقایسه با نسل‌های گذشته بود. کودکان امروز در بسیاری از شهرها فرصت کمتری برای بازی در محله، ارتباط مستمر با همسالان و تجربه روابط گسترده خانوادگی دارند.
زندگی آپارتمانی، ساختار شهری و بازگشت مستقیم کودک از مدرسه به خانه، بخشی از تعاملات اجتماعی سنتی کودکان را محدود کرده است. در کنار این عوامل، فضای مجازی و بازی‌های رایانه‌ای نیز بخش قابل‌توجهی از اوقات فراغت نسل جدید را به خود اختصاص داده‌اند.
البته نمی‌توان فضای مجازی و بازی‌های رایانه‌ای را به‌تنهایی عامل مشکلات اجتماعی کودکان دانست؛ اما استفاده افراطی یا جایگزین شدن ارتباطات مجازی با تعاملات واقعی می‌تواند بر فرصت‌های کودک برای تجربه بازی و ارتباط جمعی اثر بگذارد.
اهمیت خانواده گسترده در زندگی کودکان
آستانداری همچنین به نقش خانواده گسترده در شکل‌گیری شبکه حمایت اجتماعی کودکان اشاره کرد. ارتباط با پدربزرگ و مادربزرگ، عمو، عمه، دایی، خاله و فرزندان آنها در گذشته بخش مهمی از تجربه اجتماعی کودکان را تشکیل می‌داد.
کاهش اندازه خانواده‌ها و محدود شدن روابط خویشاوندی می‌تواند این شبکه حمایتی را نیز کوچک‌تر کند؛ موضوعی که از نگاه اجتماعی، فراتر از مسئله داشتن یا نداشتن خواهر و برادر است و به کیفیت روابط و حمایت‌های اجتماعی کودک مربوط می‌شود.
تک‌فرزندی و مهارت‌های اجتماعی
در این نشست همچنین بر اهمیت تجربه‌های سال‌های نخست زندگی در شکل‌گیری روابط اجتماعی تأکید شد. تعامل با خواهر یا برادر می‌تواند فرصت‌هایی برای یادگیری مسئولیت‌پذیری، حل تعارض، همکاری و مواجهه با تفاوت‌ها ایجاد کند؛ با این حال، نبود چنین رابطه‌ای به‌تنهایی به معنای ضعف مهارت‌های اجتماعی در همه کودکان تک‌فرزند نیست.
به همین دلیل، کیفیت ارتباط کودک با والدین، همسالان، اعضای خانواده گسترده و محیط اجتماعی نیز باید در بررسی تجربه تک‌فرزندی مورد توجه قرار گیرد.
مسئله تک‌فرزندی؛ موضوعی چندبعدی
بررسی‌های مطرح‌شده در این نشست نشان می‌دهد که پدیده تک‌فرزندی را نمی‌توان صرفاً از زاویه جمعیت یا ساختار خانواده بررسی کرد. تجربه زیسته کودک، کیفیت روابط خانوادگی، شرایط اقتصادی، سبک زندگی شهری، اشتغال والدین، ارتباطات اجتماعی و تغییر الگوهای فرهنگی همگی می‌توانند در این موضوع نقش داشته باشند.
مستند «تنها می‌مانیم» نیز تلاش کرده است بخشی از این تغییرات را از زاویه نگاه خود کودکان به تصویر بکشد؛ کودکانی که تجربه آنها می‌تواند بخشی از واقعیت اجتماعی نسل جدید را بازتاب دهد.
منبع: خبرآنلاین
برچسب‌ها: تک‌فرزندی، کودکان، تنهایی کودکان، خانواده، سبک زندگی
