بسیاری از ما تصور میکنیم پس از وقوع بحرانهایی مانند زلزله، جنگ یا تغییرات ناگهانی زندگی، تنها باید مراقب «اختلال استرس پس از سانحه» (PTSD) باشیم. اما روانشناسان هشدار میدهند که در محیط خانواده، آنچه بیش از همه سلامتِ جمعی را تهدید میکند، «اختلالات سازگاری» است.
به گزارش پایگاه خبری پهنه پرواز مهدی گرامی، روانشناس، در نشست تخصصی «در میدان» ضمن تشریح این موضوع تأکید میکند که خانواده، امنترین سنگر در برابر بحرانهاست؛ اما اگر تنشهای ناشی از تغییرات به درستی مدیریت نشود، همین سنگر میتواند به سرعت از هم بپاشد.
علائم هشداردهنده در خانوادههای درگیر بحران
وقتی بحران رخ میدهد، اعضای خانواده ممکن است واکنشهای متفاوتی نشان دهند. این روانشناس سه مولفه اصلی واکنشهای غیرطبیعی اما قابلانتظار را چنین برمیشمارد:
افکار مزاحم: نگرانی مداوم از تکرار فاجعه یا بیثباتی شرایط
رفتارهای اجتنابی: بهویژه در نوجوانان، شامل گوشهگیری، امتناع از گفتگو، ترک تحصیل یا بیتوجهی به وظایف روزمره.
بیشبرانگیختگی: واکنشهای تند (زود از کوره در رفتن)، اختلال خواب، سردرد و حالت گوشبهزنگ بودن مداوم.
چگونه خانواده را در بحران مدیریت کنیم؟ (مدل ABCX)
برای عبور از این شرایط، شناخت مدل «روبن هیل» (ABCX) بسیار راهگشا است:
A (رویداد فشارزا): حادثهای که رخ داده (جنگ، ورشکستگی، فقدان و…).
B (منابع حمایتی): مهارتهای حل مسئله و شبکه حمایت عاطفی درون خانواده.
C (تفسیر): برداشت ذهنی خانواده از این حادثه (آیا آن را فاجعهای غیرقابل کنترل میبینید یا چالشی برای عبور؟).
X (خروجی): نتیجهای که بسته به سه مولفه قبلی، به فرسودگی یا رشد ختم میشود.
۳ گام عملی برای بازیابی آرامش در خانواده
برای جلوگیری از بحرانهای عمیقتر، این سه محور را در اولویت قرار دهید:
تقسیم مسئولیتها: هرگز نگویید «تو فقط درس بخوان»؛ مشارکتدادن فرزندان در امور خانه، حس کارآمدی آنها را زنده نگه میدارد.
تقویت حمایت اجتماعی: خانوادههایی که به شبکه حمایت اجتماعی و روابط عاطفی متصل هستند، بسیار سریعتر التیام مییابند.
تغییر نگاه و امیدآفرینی: نوعِ نگاهِ والدین، بذر امید یا ناامیدی را در فرزندان میکارد. با استناد به مفاهیم معنابخش (مانند «إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا»)، میتوان از شرایط بحرانی به عنوان فرصتی برای رشد استفاده کرد.
نکته پایانی: در دورهمیهای خانوادگی، «شنونده فعال» باشید. اجازه دهید اعضای خانواده بدون ترس از قضاوت یا سرزنش، هیجاناتشان را روایت کنند. گفتگو، اولین قدم برای التیام زخمهای روانیِ پس از بحران است.
منبع: ایسنا
برچسبها:
مدیریت بحران #اختلال سازگاری #سلامت روان #خانواده درمانی #تاب آوری #روانشناسی خانواده #مدلABCX #تنش خانوادگی #بهداشت_روان #تروما
